नेपालको बाघको संख्यामा बृद्धिले राम्रो सहअस्तित्वका पहलहरूलाई प्रोत्साहन

• सन् २०१० देखि बाघको संख्या झण्डै तीन गुणाले बढेको नेपालले अब बासस्थानको सम्पर्क र मानवसँग सहअस्तित्व सुधार गर्न आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेको छ।
• देशले आफ्नो बाघको संख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि हासिल गरेको छ जुन सन् २०२२ मा ३५५ पुगेको छ।
• नयाँ संरक्षण योजनाले मानव-बाघ द्वन्द्व, बासस्थान खण्डीकरण र बाघहरूको आनुवंशिक अलगावका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपालले १२ वर्षमा बाघको संख्या झण्डै तीन गुणाले बढाएर बाघ संरक्षणमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ। अब, ध्यान मानव-बाघको समानुपातिक सहअस्तित्व सुनिश्चित गर्न र बाघको बासस्थानहरू बीचको सम्पर्क सुधारमा सरेको छ। सन् २०२३-२०३२ को लागि राष्ट्रिय बाघ संरक्षण कार्य योजनाले चार मुख्य लक्ष्यहरूलाई रूपरेखा दिन्छ: प्रभावकारी बासस्थान व्यवस्थापन, मानव-बाघ द्वन्द्व कम गर्ने, आनुवंशिक विविधता र बाघको जनसंख्याको कनेक्टिभिटीमा सुधार, र संस्थागत क्षमता सुदृढ गर्ने। नेपालको बाघको संख्या २०१० मा १२१ बाट बढेर ३५५ पुगेको छ, जसले बाघको संख्या दोब्बर बनाउने विश्वव्यापी लक्ष्यलाई पार गरेको छ। यस उपलब्धिले विगतका सफलताहरूबाट सिक्ने र निरन्तर बाघ संरक्षणका लागि उदीयमान चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने महत्त्वलाई प्रकाश पार्छ।

सद्भावमा मिलेर बस्ने:

नेपालमा बाघ संरक्षणको नयाँ योजनाले बाघको सङ्ख्या बढाएर मानवसँगको सहअस्तित्वलाई प्राथमिकतामा राखेको छ, विशेष गरी ओभरल्याप भएका क्षेत्रहरूमा।नयाँ बाघ संरक्षण योजनाले बासस्थानको गुणस्तर र शिकार सुधार गर्नमा केन्द्रित छ, तर अब सामंजस्यपूर्ण जीवन र बासस्थान जडानलाई जोड दिन्छ। यो योजना WWF को टाइगर अलाइभ इनिसिएटिभसँग मिल्दोजुल्दो छ, बासस्थान जडान र आदिवासी समुदायहरूसँग सहअस्तित्व(Tiger Alive Initiative, sharing a focus on habitat connectivity and coexistence with indigenous communities)मा केन्द्रित छ। हालैका वर्षहरूमा बासस्थान खण्डीकरण, शिकारको अभाव, र विकास जस्ता कारकहरूका कारण मानव-बाघ द्वन्द्व बढेको छ।

जडान र सहअस्तित्व:

नेपालको नयाँ बाघ संरक्षण योजनाले तराई आर्क ल्यान्डस्केप (TAL) भित्र बाघको जनसंख्याको बीचमा कनेक्टिभिटी र आनुवंशिक विविधता बढाउनलाई महत्त्वपूर्ण महत्त्व दिएको छ। बाघको आवागमन र जीन प्रवाहमा सहयोग गर्ने जैविक कोरिडोरहरू बासस्थानको क्षति, मानव गतिविधि, पूर्वाधार विकास र जलवायु परिवर्तनले खतरामा परेका छन्।योजनामा वासस्थान पुनर्स्थापना, बाघको आवागमन र आनुवंशिकीको अनुगमन, ल्यान्डस्केप स्तरको व्यवस्थापन र छिमेकी देशहरूसँगको सहकार्य समावेश छ। संस्थागत क्षमता अभिवृद्धि र सरोकारवालाहरूबीचको समन्वयलाई पनि प्राथमिकतामा राखिएको छ । संरक्षणवादीहरूले जनसंख्या संख्याबाट सहअस्तित्व र जडानमा परिवर्तनको प्रशंसा गर्छन् तर चेतावनी दिन्छन् कि विगत एक दशकमा हासिल गरेको बाघको संख्यामा कमजोर लाभहरू कायम राख्न निरन्तर प्रयास आवश्यक छ।