नेपालको भौगोलिक अवस्थिति

विषय

विवरण

विश्व मानचित्रमा नेपालको अवस्थिति

अवस्थीत महादेश: एसिया महादेशको लगभग मध्य (Central-Southern) भागमा अवस्थित,
महादेशीय क्षेत्र: दक्षिण एसियाली राष्ट्र (South Asian Country)
गोलार्द्ध: अक्षांशका आधारमा नेपाल उत्तरी गोलार्द्ध (Northern Hemisphere) मा र देशान्तरका आधारमा पूर्वी गोलार्द्ध (Eastern Hemisphere) मा पर्दछ,
भूपरिवेष्टित स्थिति: नेपाल दुई विशाल मुलुकहरू भारत (पूर्व, पश्चिम तथा दक्षिणमा) र चीन (उत्तरमा) को बीचमा अवस्थित एक भूपरिवेष्टित (Landlocked) मुलुक

नेपालको निर्देशांक (Coordinates)

अक्षांश (Latitude): नेपाल २६°२२' उत्तरी अक्षांशदेखि ३०°२७' उत्तरी अक्षांशसम्म फैलिएको,
देशान्तर (Longitude): नेपाल ८०°४' पूर्वी देशान्तरदेखि ८८°१२' पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको,

नेपालको सिमाना

नेपालको प्रशासनिक सीमाको कुल लम्बाइ: करिब २,९२६ किलोमिटर
- चीनसँगको सीमा लम्बाइ: करिब १,२३६ किलोमिटर (उत्तरतर्फ)
- भारतसँगको सीमा लम्बाइ: करिब १,६९० किलोमिटर (पूर्व, पश्चिम र दक्षिणतर्फ)
उत्तरतर्फ: चीनको तिब्बत स्वशासित क्षेत्र
दक्षिण, पूर्व र पश्चिम: भारत
- पूर्व: सिक्किम र पश्चिम बङ्गाल राज्य
- पश्चिम: उत्तराखण्ड राज्य
- दक्षिण: बिहार र उत्तर प्रदेश राज्य

नेपालको क्षेत्रफल

आधिकारिक कुल क्षेत्रफल: १,४७,१८१ वर्ग किलोमिटर (वर्ग माइलमा: ५६,८२७ वर्ग माइल)
प्रस्तावित क्षेत्रफल: लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेख क्षेत्र समावेश गरिएको नयाँ (चुच्चे) नक्सा अनुसार नेपालको प्रस्तावित कुल क्षेत्रफल १,४७,५१६ वर्ग किलोमिटर रहेको (वर्ग माइलमा: ५६,९५६ वर्ग माइल)

नेपालको आकार र विस्तार

आकार: नेपालको आकार सामान्यतया आयताकार चतुर्भुज (Rectangular Quadrilateral) प्रकृतिको रहेको,
स्वरूप: नेपाल पूर्व-पश्चिम दिशामा लम्बिएको र उत्तर-दक्षिण दिशामा खुम्चिएको आकारमा अवस्थित
लम्बाइ: नेपालको पूर्व (मेची नदी) देखि पश्चिम (महाकाली नदी) सम्मको औसत लम्बाइ ८८५ किलोमिटर रहेको,
चौडाइ: उत्तर-दक्षिण औसत चौडाइ १९३ किलोमिटर रहेको;
- अधिकतम चौडाइ: २४१ किलोमिटर
- न्यूनतम चौडाइ: १४५ किलोमिटर
उचाइगत विस्तार:
- न्यूनतम उचाइ: समुद्री सतहबाट ५९ मिटर (धनुषा जिल्लाको मुसहरनिया)
- अधिकतम उचाइ: समुद्री सतहबाट ८,८४८.८६ मिटर (विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा)

नेपालको संरचना र भौगोलिक विभाजन

सतहको संरचना: नेपालको कुल भूभागमध्ये ९२.९४ प्रतिशत जमिन र ७.०६ प्रतिशत पानीले ओगटेको
नेपालको धरातलीय स्वरूपलाई उत्तरदेखि दक्षिणसम्म हिमाल, पहाड र तराई गरी तीन भौगोलिक प्रदेशमा विभाजन गरिएको;
- हिमाली प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ३,००० मिटरभन्दा माथि ८,८४८.८६ मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको करिब १५% (२२,०७६.१२ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको,
- पहाडी प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ६०० मिटरदेखि ३,००० मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको कूल क्षेत्रफलको ६८%(१,००,०८३.०८ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको,
- तराई प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ५९ मिटरदेखि ६०० मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको कूल क्षेत्रफलको १७% (२५,०२०.७७ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको,

नेपालको प्रामाणिक समय

औपचारिक नाम: नेपालको प्रमाणिक समय (Nepal Standard Time - NST)
आधार देशान्तर: नेपालको प्रामाणिक समय ८६ डिग्री १५ मिनेट पूर्वी देशान्तरलाई आधार मानी निर्धारण गरिएको,
आधार पर्वत: यो समय दोलखा जिल्लाको रोल्वालिङ हिमशृङ्खलामा पर्ने गौरीशंकर हिमाल (७,१३४ मिटर) लाई काटेर गएको देशान्तर रेखाका आधारमा निर्धारण गरिएको,
समय अन्तर: नेपालको समय ग्रीनविच मानक समय (GMT) भन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट छिटो (यसलाई प्राविधिक रूपमा GMT + ५:४५ भनिन्छ,)
नेपालको प्रामाणिक समय आधिकारिक घोषणा र लागू: वि.सं. २०४२ साल वैशाख १ गते (नेपालले आफ्नो आधिकारिक प्रमाणिक समय (Nepal Standard Time - NST) लागू गर्नुभन्दा अघि भारतको समय मापन (Indian Standard Time - IST) अनुसार घडी मिलाउने गर्दथ्यो,)
नेपालको समय भारतको प्रमाणिक समय (IST) भन्दा १५ मिनेट अगाडि र चीनको समय (CST) भन्दा २ घण्टा १५ मिनेट पछाडि रहेको,

नेपालको क्षेत्रीय/महादेशीय विस्तारमा हिस्सा

नेपालले विश्वको कुल भूभागको ०.०३ प्रतिशत ओगटेको,
नेपालले एसिया महादेशको कुल क्षेत्रफलको ०.३ प्रतिशत ओगटेको,
नेपालले दक्षिण एसियाको २.८६२% भूभाग ओगटेको,
क्षेत्रफलका आधारमा वरियता:
- विश्वमा स्थान: नेपाल विश्वको ९३औँ ठुलो मुलुक,
- एसिया महादेशमा स्थान: नेपाल एसिया महादेशको २६औँ ठुलो मुलुक,
- दक्षिण एसिया (सार्क) मा स्थान: नेपाल दक्षिण एसियाको ५औँ ठुलो मुलुक,
- भूपरिवेष्टित मुलुकहरूमा स्थान: विश्वका ४८ वटा भूपरिवेष्टित मुलुकहरूमध्ये क्षेत्रफलका आधारमा नेपाल २१औँ स्थानमा,
छिमेकी र अन्य मुलुकहरूसँग तुलनात्मक विस्तार:
- भारतसँगको तुलना: नेपालभन्दा भारत करिब २२ गुणा ठुलो,
- चीनसँगको तुलना: नेपालभन्दा चीन करिब ६५ गुणा ठुलो,
- रुससँगको तुलना: विश्वकै ठुलो मुलुक रुस नेपालभन्दा ११६ गुणा ठुलो,
- भ्याटिकन सिटीसँगको तुलना: नेपाल विश्वकै सानो मुलुक भ्याटिकन सिटीभन्दा ३,३४,०५२ गुणा ठुलो,

क्षेत्रीय निकटता र पहुँच

निकटतम तेस्रो मुलुक: नेपालको सिमाना नजोडिएको तर सबैभन्दा नजिकको मुलुक बङ्गलादेश (२७ कि.मी. टाढा)
चौथो निकटतम मुलुक: नेपालबाट चौथो नजिकको मुलुक भुटान (३२ कि.मी. टाढा)
सार्क राजधानीहरूको दुरी: नेपालबाट सबैभन्दा नजिकको सार्क राजधानी भुटानको थिम्पु (४०० कि.मी.) र सबैभन्दा टाढाको राजधानी माल्दिभ्सको माले (२,७६० कि.मी.)
समुद्रसँगको दुरी: नेपालबाट सबैभन्दा नजिकको समुद्र बङ्गालको खाडी (हिन्द महासागर) हो, जुन करिब १,१२७ किलोमिटर (७०० माइल) टाढा पर्दछ,

Others

नेपालको भौगोलिक अवस्थिति

Jun 18, 2026
84

नेपालको भौगोलिक अवस्थिति

नेपालको भौगोलिक अवस्थिति

Categories

Latest Blogs

गोरखापत्र संस्थान: लेखा अधिकृत (छैठाैँ) - वि.सं. २०८३/०३/०५

सिभिल सब-इन्जिनियर परीक्षा (२०८३ असार ६ गते)

राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार, २०८२

द्वन्द्वमा यौन हिंसा उन्मूलनको लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिवस, २०२६

नेपालको भौगोलिक अवस्थिति

विषय	विवरण
विश्व मानचित्रमा नेपालको अवस्थिति	अवस्थीत महादेश: एसिया महादेशको लगभग मध्य (Central-Southern) भागमा अवस्थित, महादेशीय क्षेत्र: दक्षिण एसियाली राष्ट्र (South Asian Country) गोलार्द्ध: अक्षांशका आधारमा नेपाल उत्तरी गोलार्द्ध (Northern Hemisphere) मा र देशान्तरका आधारमा पूर्वी गोलार्द्ध (Eastern Hemisphere) मा पर्दछ, भूपरिवेष्टित स्थिति: नेपाल दुई विशाल मुलुकहरू भारत (पूर्व, पश्चिम तथा दक्षिणमा) र चीन (उत्तरमा) को बीचमा अवस्थित एक भूपरिवेष्टित (Landlocked) मुलुक
नेपालको निर्देशांक (Coordinates)	अक्षांश (Latitude): नेपाल २६°२२' उत्तरी अक्षांशदेखि ३०°२७' उत्तरी अक्षांशसम्म फैलिएको, देशान्तर (Longitude): नेपाल ८०°४' पूर्वी देशान्तरदेखि ८८°१२' पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको,
नेपालको सिमाना	नेपालको प्रशासनिक सीमाको कुल लम्बाइ: करिब २,९२६ किलोमिटर चीनसँगको सीमा लम्बाइ: करिब १,२३६ किलोमिटर (उत्तरतर्फ) भारतसँगको सीमा लम्बाइ: करिब १,६९० किलोमिटर (पूर्व, पश्चिम र दक्षिणतर्फ) उत्तरतर्फ: चीनको तिब्बत स्वशासित क्षेत्र दक्षिण, पूर्व र पश्चिम: भारत पूर्व: सिक्किम र पश्चिम बङ्गाल राज्य पश्चिम: उत्तराखण्ड राज्य दक्षिण: बिहार र उत्तर प्रदेश राज्य
नेपालको क्षेत्रफल	आधिकारिक कुल क्षेत्रफल: १,४७,१८१ वर्ग किलोमिटर (वर्ग माइलमा: ५६,८२७ वर्ग माइल) प्रस्तावित क्षेत्रफल: लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेख क्षेत्र समावेश गरिएको नयाँ (चुच्चे) नक्सा अनुसार नेपालको प्रस्तावित कुल क्षेत्रफल १,४७,५१६ वर्ग किलोमिटर रहेको (वर्ग माइलमा: ५६,९५६ वर्ग माइल)
नेपालको आकार र विस्तार	आकार: नेपालको आकार सामान्यतया आयताकार चतुर्भुज (Rectangular Quadrilateral) प्रकृतिको रहेको, स्वरूप: नेपाल पूर्व-पश्चिम दिशामा लम्बिएको र उत्तर-दक्षिण दिशामा खुम्चिएको आकारमा अवस्थित लम्बाइ: नेपालको पूर्व (मेची नदी) देखि पश्चिम (महाकाली नदी) सम्मको औसत लम्बाइ ८८५ किलोमिटर रहेको, चौडाइ: उत्तर-दक्षिण औसत चौडाइ १९३ किलोमिटर रहेको; अधिकतम चौडाइ: २४१ किलोमिटर न्यूनतम चौडाइ: १४५ किलोमिटर उचाइगत विस्तार: न्यूनतम उचाइ: समुद्री सतहबाट ५९ मिटर (धनुषा जिल्लाको मुसहरनिया) अधिकतम उचाइ: समुद्री सतहबाट ८,८४८.८६ मिटर (विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा)
नेपालको संरचना र भौगोलिक विभाजन	सतहको संरचना: नेपालको कुल भूभागमध्ये ९२.९४ प्रतिशत जमिन र ७.०६ प्रतिशत पानीले ओगटेको नेपालको धरातलीय स्वरूपलाई उत्तरदेखि दक्षिणसम्म हिमाल, पहाड र तराई गरी तीन भौगोलिक प्रदेशमा विभाजन गरिएको; हिमाली प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ३,००० मिटरभन्दा माथि ८,८४८.८६ मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको करिब १५% (२२,०७६.१२ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको, पहाडी प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ६०० मिटरदेखि ३,००० मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको कूल क्षेत्रफलको ६८%(१,००,०८३.०८ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको, तराई प्रदेश: समुद्री सतहदेखि ५९ मिटरदेखि ६०० मिटरसम्मको उचाइ रहेको; यसले देशको कूल क्षेत्रफलको १७% (२५,०२०.७७ वर्ग कि.मी.) भूभाग ओगटेको,
नेपालको प्रामाणिक समय	औपचारिक नाम: नेपालको प्रमाणिक समय (Nepal Standard Time - NST) आधार देशान्तर: नेपालको प्रामाणिक समय ८६ डिग्री १५ मिनेट पूर्वी देशान्तरलाई आधार मानी निर्धारण गरिएको, आधार पर्वत: यो समय दोलखा जिल्लाको रोल्वालिङ हिमशृङ्खलामा पर्ने गौरीशंकर हिमाल (७,१३४ मिटर) लाई काटेर गएको देशान्तर रेखाका आधारमा निर्धारण गरिएको, समय अन्तर: नेपालको समय ग्रीनविच मानक समय (GMT) भन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट छिटो (यसलाई प्राविधिक रूपमा GMT + ५:४५ भनिन्छ,) नेपालको प्रामाणिक समय आधिकारिक घोषणा र लागू: वि.सं. २०४२ साल वैशाख १ गते (नेपालले आफ्नो आधिकारिक प्रमाणिक समय (Nepal Standard Time - NST) लागू गर्नुभन्दा अघि भारतको समय मापन (Indian Standard Time - IST) अनुसार घडी मिलाउने गर्दथ्यो,) नेपालको समय भारतको प्रमाणिक समय (IST) भन्दा १५ मिनेट अगाडि र चीनको समय (CST) भन्दा २ घण्टा १५ मिनेट पछाडि रहेको,
नेपालको क्षेत्रीय/महादेशीय विस्तारमा हिस्सा	नेपालले विश्वको कुल भूभागको ०.०३ प्रतिशत ओगटेको, नेपालले एसिया महादेशको कुल क्षेत्रफलको ०.३ प्रतिशत ओगटेको, नेपालले दक्षिण एसियाको २.८६२% भूभाग ओगटेको, क्षेत्रफलका आधारमा वरियता: विश्वमा स्थान: नेपाल विश्वको ९३औँ ठुलो मुलुक, एसिया महादेशमा स्थान: नेपाल एसिया महादेशको २६औँ ठुलो मुलुक, दक्षिण एसिया (सार्क) मा स्थान: नेपाल दक्षिण एसियाको ५औँ ठुलो मुलुक, भूपरिवेष्टित मुलुकहरूमा स्थान: विश्वका ४८ वटा भूपरिवेष्टित मुलुकहरूमध्ये क्षेत्रफलका आधारमा नेपाल २१औँ स्थानमा, छिमेकी र अन्य मुलुकहरूसँग तुलनात्मक विस्तार: भारतसँगको तुलना: नेपालभन्दा भारत करिब २२ गुणा ठुलो, चीनसँगको तुलना: नेपालभन्दा चीन करिब ६५ गुणा ठुलो, रुससँगको तुलना: विश्वकै ठुलो मुलुक रुस नेपालभन्दा ११६ गुणा ठुलो, भ्याटिकन सिटीसँगको तुलना: नेपाल विश्वकै सानो मुलुक भ्याटिकन सिटीभन्दा ३,३४,०५२ गुणा ठुलो,
क्षेत्रीय निकटता र पहुँच	निकटतम तेस्रो मुलुक: नेपालको सिमाना नजोडिएको तर सबैभन्दा नजिकको मुलुक बङ्गलादेश (२७ कि.मी. टाढा) चौथो निकटतम मुलुक: नेपालबाट चौथो नजिकको मुलुक भुटान (३२ कि.मी. टाढा) सार्क राजधानीहरूको दुरी: नेपालबाट सबैभन्दा नजिकको सार्क राजधानी भुटानको थिम्पु (४०० कि.मी.) र सबैभन्दा टाढाको राजधानी माल्दिभ्सको माले (२,७६० कि.मी.) समुद्रसँगको दुरी: नेपालबाट सबैभन्दा नजिकको समुद्र बङ्गालको खाडी (हिन्द महासागर) हो, जुन करिब १,१२७ किलोमिटर (७०० माइल) टाढा पर्दछ,